Hollandse helden

Kent u ze nog? Michiel de Ruijter, Tromp, Piet Heyn, Abel Tasman? Mannen met baarden, gegrift in ons collectieve geheugen terwijl ze zwijgend uitkijken over een eindeloze zee. Ze kenden elke zandbank, begrepen het weer, bewaakte de sfeer aan boord en waren echte strategen. Nog niet zo heel lang geleden was dat het beeld van een echte leider: bedachtzaam, verstand van zaken, moedig en eerlijk. De industriële revolutie bracht verandering in dit beeld. Toen mensen consumenten werden, werd leiderschap steeds meer gekoppeld aan koopmanskwaliteiten als zakelijkheid en spreekvaardigheid. Dit gaf een impuls aan onze westerse economie die in de afgelopen eeuw dan ook grote hoogten bereikte. In deze piekende economie ontwikkelde leiderschap zich steeds meer tot een extravert-dominante stijl waarbij vooral de 'alpha mannetjes' het goed deden: zelfverzekerd, competitief en zakelijk. Een stijl die wel door moest slaan tot narcisme en zelfverrijking.
 
Je kunt niet zeggen dat niemand het aan heeft zien komen, in de jaren negentig ontstond al een duidelijke tegenbeweging die pleitte voor meer 'vrouwelijk' leiderschap. Bovendien waren de nieuwe werknemers inmiddels kinderen van de hoogconjectuur die - eraan gewend dat alles te koop was - gingen jobhoppen. Bedrijven moesten 'binden en boeien', leiderschap moest vooral 'leuk' zijn. Zakelijk resultaat kwam vanzelf, de markt bleef immers groeien. Tot 2008.
 
Kijken we nu terug op vijf jaar crisis dan blijft er niet veel over van al die stijlen. De alpha mannetjes hebben de crisis rechtstreeks veroorzaakt en de proces-gerichte leiders konden hun bedrijf vaak niet redden. De crisis leert ons andere leiders waarderen: vaak introvert, altijd zichzelf en vol passie. Passie voor een product zoals Bill Gates, Steve Jobs en Joop van den Ende, of passie voor een visie bij dienstverleners zoals Buurtzorg Nederland. De succesvolle leiders van nu gaan niet voor status, macht of geld maar voor inhoud, ze weten wat er gebeurt op de werkvloer en kennen hun mensen. In veel opzichten lijken ze op onze oude helden: bedachtzame en eigenwijze visionairs met twee benen in de klei.
 
We hebben het nu lang genoeg gehad over 'veranderen', het is tijd om weer 'echt' te zijn.