Een leven lang leuk leren

Leren is leuk. Tenminste dat vind ik. Telkens als ik iets hoor, lees in de krant of in een blog of op een andere manier iets tegen kom wat mijn nieuwsgierigheid prikkelt dan struin ik Bol.com of Managementboek.nl af naar een goed boek over het onderwerp en bestel dat dan direct. Want wat is er nu leuker dan je nieuwsgierigheid bevredigen? Natuurlijk, het lezen van boeken als manier om te leren past bij mij, maar past niet bij iedereen. Anderen leren misschien beter door iemand na te doen, door iets na te maken, door te experimenteren, door te oefenen of door er met anderen over te praten. Maar als iemand de kans krijgt om op zijn eigen manier te leren vind iedereen leren toch leuk? Of niet?

Ik werk veel met mensen die vroegtijdig met hun opleiding gestopt zijn omdat ze leren helemaal niet leuk vonden. Zij missen nu de aansluiting bij de arbeidsmarkt en zijn werkloos. Ze vertellen me ook dat ze nu eenmaal niet het type zijn voor de schoolbanken. Soms zit daar iemand tussen die door een beperkt IQ of leervermogen het echt moeilijk heeft om te leren, maar de meeste van hen zijn slim genoeg voor een goede opleiding. Als ik met ze kijk wat ze allemaal al geleerd hebben en waar ze echt nieuwsgierig naar zijn dan vertellen zij me vaak dat dit toch echt wat anders is. Dit is leren in het leven, niet in de schoolbanken...

Ik werk ook veel met mensen die al lang bij hun werkgever werken maar na hun jeugd nooit meer een cursus of opleiding hebben gedaan. Als zij nu werkloos zouden worden dan wordt het heel moeilijk om weer aan een baan te komen omdat ze op papier de aansluiting missen. Op papier... want in de praktijk hebben ze geen probleem zeggen ze. Maar is dat ook zo? De reden dat ze dreigen werkloos te worden is vaak juist dat de techniek op alle vlakken zich sneller ontwikkeld dan deze werknemers.

Hoewel ik leren fantastisch vind heb ik een broertje dood aan diploma's. Leren doe ik voor mezelf, om mijn nieuwsgierigheid te bevredigen en om mijn werk beter te kunnen doen. Daarom verslind ik boeken, maar alleen de delen die relevant zijn. Soms is dat maar een paar bladzijden. En daarom praat en filosofeer ik met collega's, struin ik het internet af. Maar ook voor mij geld dat ik de aansluiting met de markt moet houden. Leren om het leren is leuk, maar diploma's hebben in onze maatschappij ook een doel. Dit laatste is voor mij lastig te accepteren, ik vind dat je professionals moet beoordelen op hun toegevoegde waarde en niet op hun titels of papiertjes. Ik weiger dan ook altijd mijn titel op te geven. Maar toch... in een van onze laatste teambesprekingen werd het voor ons duidelijk dat het voor het bedrijf goed zou zijn als ik officieel Psycholoog zou zijn. Het was even wennen maar de gedachte hieraan werd steeds leuker. Helaas was ik altijd te eigenwijs geweest om tijdens mijn leven lang leren diploma's na te streven en hier werd ik nu mee geconfronteerd. Alle diploma's waren van voor 1991 wat inhoud dat ik geen enkel recht heb op vrijstellingen. Gelukkig hebben we in Nederland de Open Universiteit, want anders was ik er door het gebrek aan recente diploma's waarschijnlijk helemaal niet tussen gekomen. Ingeschreven dus bij de Open Universiteit. Ik moet hier alle modulen doen (56 in totaal) die elk voor 120 studie-uren staan.

Inmiddels ben ik met frisse moed begonnen en wat blijkt? Ook deze manier van leren is leuk! Doordat ik niet vooraf kan selecteren welke hoofdtukken ik wel nuttig vind en welke niet (uit mezelf zou ik bijvoorbeeld nooit de geschiedenis van de psychologie hebben gelezen) wordt ik geconfronteerd met allerlei nieuwe onderwerpen en verdiepingen. Fantastisch! Ik kan dan ook bijna niet stoppen met leren, gelukkig kan ik hier een paar jaar mee vooruit!

Het vooruitzicht op een diploma en/of titel is vaak een extra motivatie om te leren. Als we én waarde hechten aan het diploma én we vinden leren leuk, dan hebben de een goede uitgangspositie. We zeggen dan ook wel: Motivatie = Nut x Pret. De mensen die zeggen dat ze niet gemaakt zijn voor de schoolbanken doen de opleiding alleen vanwege het nut of omdat het moet. Ze moeten wel want anders krijgen ze nooit een baan of ze moeten van hun werkgever. Maar ze zien er vreselijk tegen op. Want ze hebben geleerd dat leren niet leuk is. Dat leren moeilijk is. Om voor hen 'een leven lang leren' niet tot een hel te maken zullen we het leren ook voor deze groep leuk moeten maken. Maar hoe maken we leren leuk voor mensen die het gewoon niet leuk vinden?

Ik ga in mijn aanpak uit van vier punten:

  1. Leuk maken van de opleiding is een verantwoordelijkheid van de opleider. Ieder mens is in basis nieuwsgierig en leergierig, de een wat meer dan de ander, maar de basis is er bij iedereen. Als opleider is het je taak om aan te sluiten bij deze nieuwsgierigheid en nieuwsgierigheid op te wekken. Een opleider kan nooit zeggen dat iemand niet gemotiveerd is, maar zal dan moeten toegeven dat het hem niet lukt om voldoende nieuwsgierigheid op te wekken. Natuurlijk is dit niet altijd een gemakkelijke taak, zeker als mensen al een negatieve ervaring met leren hebben gehad en zo een sterke overtuiging hebben opgebouwd dat leren niets voor hen is. Als je als opleider echter de verantwoordelijkheid voor het leuk vinden bij de deelnemer legt geef je het stuur uit handen, dan kun je er niets meer aan doen! Adopteer je het echter als jouw verantwoordelijkheid dan vind je altijd weer nieuwe manieren om het leren leuk te maken.
  2. Leren is vooral leuk als je het op je eigen manier doet. Zorg als opleider dus dat je weet welke leerstijlen jouw deelnemers hebben en sluit daar op aan. Dit lijkt een open deur omdat je dit in ieder boek over didactiek leest, in iedere workshop over opleiden wordt er over gesproken, maar helaas is de praktijk toch dat er vooral gewerkt wordt vanuit de werkvormen die het lesmateriaal aanreikt. Niet het materiaal maar de opleider geeft les!
  3. Leren moet niet meer werk zijn dan nodig en ook niet moeilijker dan nodig. Er is veel bekend over hoe leren werkt en welke technieken daarbij goed werken. Toch wordt hier vaak weinig mee gedaan. Eenvoudige technieken als studieritme, mindmappen en associëren worden nog maar mondjesmaat gebruikt. Ik merk bij mijn leren dat het gebruik hiervan ervoor zorgt dat ik heel effectief leer in ca. 30% van de tijd die er voor staat. Ongeveer dezelfde ervaringen hoor ik van collega's. Een collega van mij heeft zelf haar zoon geholpen door hem te leren mindmappen en in de vakken waarin hij aanvankelijk achter liep is hij nu een uitblinker. Op zijn school staan ze voor een raadsel. Leer je deelnemers daarom hoe ze moeten leren, niet door het een keer te laten zien maar door ze hier echt in te begeleiden en ook zelf je les op deze manier vorm te geven. Houdt in je les b.v. een goed ritme aan, maak deze zichtbaar met een klok.
  4. Leren wordt ook leuk door de successen die je boekt. Plan deze successen in. Dus geen straf-proefwerken maar stimulatie toetsten. Toets wat je weet dan ze kunnen en vier het succes. Leg de lat telkens iets hoger om het succes niet te devalueren, maar leg de lat nooit hoger dan dat ze aankunnen. Werk van succes naar succes!

Het is een gegeven van deze tijd dat iedereen zijn leven lang moet leren. Het daarom een verantwoordelijkheid van alle opleiders, trainers en docenten om leren leuk te maken. Om de deelnemers te laten (her)ontdekken dat leren leuk is. Een leven lang leren wordt dan een leven lang plezier!